Nhút nhát, di chuyển chậm và chủ yếu là sống về đêm. Chúng sống trong rừng và đồng cỏ, tìm hốc cây hoặc đào hang sâu để ngủ và nghỉ ngơi. Và khi bị đe dọa, chúng cuộn tròn thành một quả bóng, lớp vảy cứng và dày của chúng đóng vai trò như áo giáp để bảo vệ bụng mềm của chúng.

Gặp gỡ tê tê: một loài động vật có vú thời tiền sử độc đáo đã tồn tại 80 triệu năm. Ngày nay, các loài của chúng thường xuyên bị đe dọa bởi nạn săn trộm và buôn bán, nhưng với việc các chính phủ, các nhóm bảo tồn và các cá nhân kết hợp với nhau, chúng có thể có cơ hội sống sót.

Có tám loài tê tê được biết đến trải rộng khắp châu Á và châu Phi. Tất cả đều được liệt kê trong hạng bị đe dọa của Danh sách đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế.

Ở Đông Nam Á, hai loài tê tê coi khu vực này là quê hương của họ: tê tê Sunda (Manis javanica) và tê tê Philippine (Manis culionensis).

Được tìm thấy ở Brunei Darussalam, Campuchia, Indonesia, Lào PDR, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thái Lan và Việt Nam, tê tê Sunda bao gồm nhiều phạm vi địa lý nhất trong khu vực. Tê tê được tìm thấy ở Philippines, đặc biệt là ở đảo Palawan, trước đây được cho là Manis javanica, cho đến gần đây được công nhận là một loài đặc hữu riêng biệt của hòn đảo.

Giống như anh chị em tê tê của chúng trên khắp thế giới, tê tê Sunda và Philippines có mõm và lưỡi dài, chúng sử dụng để ăn kiến và mối. Chúng chủ yếu được bao phủ bởi các vảy bảo vệ làm từ keratin, cùng một chất tạo nên tóc, móng tay và sừng. Thật không may, những chiếc thang này rất được những kẻ săn trộm săn tìm kiếm do niềm tin văn hóa rằng chúng sở hữu các đặc tính chữa bệnh.

 

Bị đe dọa

 

Cả hai loài được tìm thấy trong khu vực ASEAN đều được coi là cực kỳ nguy cấp. Do tính chất khó nắm bắt của chúng, những loài này rất khó tìm thấy, vì vậy có rất ít kiến thức về hành vi của chúng và ít ước tính dân số đáng tin cậy.

“Mỗi bộ phận của tê tê đều có giá trị trong thương mại: thịt được tiêu thụ và vảy của nó được sử dụng trong y học cổ truyền”, Nosrat Ravichandran, chuyên gia khu bảo tồn của Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN (ACB) cho biết. “Chúng cũng bị đe dọa do mất môi trường sống và phân mảnh, khiến chúng dễ dàng tiếp cận với những kẻ săn trộm.”

Tên “tê tê” có nguồn gốc từ tiếng Mã Lai “penggulung”, có nghĩa là “con lăn”. Chống lại những kẻ săn trộm và thợ săn, cơ chế phòng thủ này không may đã trở thành dễ bị tổn thương của loài, vì chúng trở nên dễ dàng nhặt được khi chúng cuộn thành quả bóng.

Những câu chuyện về những con tê tê nhỏ này được xuất bản trên Internet, thường là những câu chuyện chán nản kể về địa vị của chúng là động vật có vú bị buôn bán nhiều nhất thế giới.

Ít nhất 895.000 con tê tê từ châu Á và châu Phi đã bị buôn bán quốc tế từ đầu thiên niên kỷ đến năm 2020. Một nghiên cứu của tổ chức phi chính phủ quốc tế TRAFFIC cho thấy ước tính tương đương 7.634 con tê tê Philippines đã bị tịch thu từ buôn bán và buôn bán bất hợp pháp từ năm 2000 đến năm 2019.

Ngoài những vụ thu giữ này, 2.870 con tê tê Sunda đông lạnh, nặng hơn 10 tấn, đã được phát hiện trong một con tàu mắc cạn ở rạn san hô Tubbataha vào năm 2013.

 

Nhận thức cộng đồng và hành động của công dân

 

Nhưng sự đánh giá ngày càng tăng về hoàn cảnh của những loài động vật hoang dã này, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch COVID-19, có nguồn gốc từ nạn buôn bán động vật hoang dã, có thể đảo ngược tình trạng dân số đang giảm mạnh của chúng.

Các quốc gia thành viên ASEAN có luật về động vật hoang dã khác nhau nhằm bảo vệ các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng như tê tê và bảo tồn môi trường sống của chúng. Tất cả các quốc gia thành viên ASEAN cũng đã ký kết Công ước về buôn bán quốc tế động thực vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng, đảm bảo quy định về buôn bán động vật và thực vật hoang dã.

Ngoài các chính sách và quy định của chính phủ, khoa học và sự tham gia của công dân là rất quan trọng trong việc đảm bảo rằng những con tê tê này sẽ tiếp tục sống cuộc sống nhút nhát và yên tĩnh trong tự nhiên trong 80 triệu năm tới.

Để nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học, ACB đã phát động một chiến dịch kéo dài ba năm có tên #WeAreASEANBiodiversity.

Tiến sĩ Theresa Mundita Lim, Giám đốc Điều hành ACB cho biết: “Chiến dịch khu vực, thúc đẩy chia sẻ những câu chuyện truyền cảm hứng về đa dạng sinh học, cũng có thể là công cụ trong việc xây dựng quan hệ đối tác mạnh mẽ hơn giữa khu vực công và tư nhân để tham gia vào các hành động bảo tồn.

Tiến sĩ Arvin Diesmos, giám đốc đơn vị Quản lý thông tin đa dạng sinh học của ACB đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của chiến dịch trong việc phổ biến khoa học, luật pháp, công cụ và trạng thái của các loài và môi trường sống của chúng cho nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là trong giới trẻ.

Diesmos cũng nhấn mạnh nhu cầu công chúng phải biết nguồn thông tin đúng đắn của họ về đa dạng sinh học và môi trường tự nhiên.

Ông nói: “Công việc của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học, nhà sinh học bảo tồn và các nhà khoa học công dân ngày nay quan trọng hơn bao giờ hết, đặc biệt là trong việc tạo ra loại thông tin khoa học phù hợp, cả kỹ thuật và phổ biến.

Tiến sĩ Lim cho biết ACB đã làm việc với các lĩnh vực khác nhau để bảo vệ và chăm sóc những sinh vật nhút nhát và khó nắm bắt này. Các sáng kiến như Chương trình Công viên Di sản ASEAN (AHP) tìm cách hỗ trợ các khu vực có tầm quan trọng bảo tồn cao thường chứa tê tê và các loài động vật hoang dã khác.

“Giữ cho tê tê an toàn có nghĩa là không chỉ bảo vệ quần thể của chúng trong tự nhiên mà còn cả các hệ sinh thái đóng vai trò là môi trường sống tự nhiên của chúng. Tiến sĩ Lim cho biết các hành động tích hợp bao gồm kiềm chế săn trộm và buôn bán động vật hoang dã, bảo vệ môi trường sống và cải thiện điều kiện kinh tế xã hội của những người sống trong và xung quanh các khu vực dãy tê tê được khuyến khích.